جوانه‌های اکوسیستم نوآوری در ایران

مفهوم نوآوری یکی از مفاهیم مهم در حیطه‌ی کارآفرینی و فضای کسب و کار است که در چند دهه‌ی اخیر مورد توجه بیشتری قرار گرفته است. توجه وی‍ژه شرکت‌ها و سازمان‌ها به مبحث نوآوری به این خاطر است که در دهه‌های اخیر سیر تغییرات در جهان شدت بیشتری یافته و تکنولوژی همه چیز را دگرگون کرده است. پیشرفت تکنولوژی سبک زندگی انسان‌ها را تغییر داده و خواسته‌ها و سلایق آن‌ها را دگرگون کرده است. جمعیت جهان روز به روز بیشتر از قبل می‌شود و شمار تولیدات انبوه صنعتی پا به پای جمعیت افزایش می‌یابد. از این رو مسئله‌ی «رقابت» به یکی از اصلی‌ترین مسئله‌های سازمان‌ها و شرکت‌ها تبدیل شده و آن‌ها هرکاری را برای اینکه از رقبایشان پیش بیفتند، انجام می‌دهند. نوآوری خلاقیتی است که در مرحله‌ی عمل ایجاد شده است و سازمان‌های نوآور سازمان‌هایی‌اند که نوآوری را از ایده تا اجرا در فرآیند تولید محصولاتشان وارد نمایند.

اکوسیستم نوآوری اصطلاحی است که در طول سال‌های اخیر در زمینه‌ی کسب و کار ایران مطرح شده است که البته در کشورهای اروپایی پیشینه‌ی آن بسیار بیشتر است. اکوسیستم نوآوری به معنای مجموعه‌ای از سازمان‌ها یا شرکت‌ها، مشتریان، بازار هدف و کلیه‌ی روابط منتهی به آن‌هاست که در قالب مجموعه‌ای مشخص به طرح‌ریزی در جهت خلق محصولات نوآورانه می‌پردازد و به سمت هدف یا اهداف در نظر گرفته برای کل اکوسیستم حرکت می‌کند. به عبارت دیگر اکوسیستم نوآوری علاوه بر اهدافی که هر بخش آن برای خود در نظر گرفته‌اند، دارای اهداف کلی نیز هست. شاید مثال ارگانیسم زنده برای اکوسیستم مثال خوبی باشد به این معنا که هر جزء، علاوه بر کارکرد خود، در کنار سایر اجزا برای زنده بودن به فعالیت می‌پردازد.

منطقه‌ی سیلیکون آمریکا جایی است که شرکت‌های بزرگ و کوچک زیادی در بخش تکنولو‍ژی اطلاعات فعالیت می‌کنند و فعالیت‌هایشان به تدریج جریانی را در کشورهایی مانند هند، چین، انگلیس، ترکیه و به تازگی در ایران به وجود آورده است. چند سالی است که شرکت‌هایی در ایران تحت عنوان «استارت آپ» شکل گرفته‌اند که سعی کرده‌اند بر مبنای تکنولو‍ژی خدمات جدیدی را از خود ارائه دهند. شاید تا چند سال پیش که هنوز سبک سنتی، سبک رایج زندگی در اکثر مناطق ایران بود، شاید کمتر کسی بود که از معنای واژه‌ی استارت آپ چیزی بداند و یا حتی این واژه به گوشش خورده باشد. اما با افزایش چشمگیر ضریب نفوذ اینترنت در کشور و پا به عرصه نهادن نسل‌های جوان‌تر کم‌کم این نیاز احساس شد که می‌توان روش‌های قدیمی زندگی را روزآمد کرد و زندگی راحت‌تر و بهتری را رقم زد.

با توجه به بسترسازی ارتباطی اینترنت و ظرفیت‌های آن به تدریج پتانسیلی برای ایجاد مجموعه‌ای از سازمان‌ها و شرکت‌ها به وجود آمد تا بتوانند با در نظر گرفتن رسالت‌هایی خاص، در عین رقابت با یکدیگر در قالب یک اکوسیستم با هم همکاری کنند. به دلیل آن که اقتصاد ایران در طول دهه‌های گذشته‌، اقتصادی دولتی و متکی به نفت بوده، زیاد دغدغه‌ی نوآوری نداشته و همواره تأکید اصلی‌اش بر ارائه‌ی خدمات از روش‌های معمول و قدیمی بوده است.

اکوسیستم نوآوری لزوماً منحصر در شرکت‌های نوپا نیست و تنها به نوآوری خدمات یا محصولات بر مبنای اینترنت محدود نمی‌شود. اما چون در کشور ما این وجه از شدت بیشتری برخوردار است، به همین دلیل اکوسیستم نوآوری در ایران معمولاً با اکوسیستم استارت آپی شناخته می‌شود. با ظهور شرکت‌های نوپا که مزیت نسبی آن‌ها عمدتاً مبحث نوآوری است، شاید اکوسیستم استارتاپی ایران را بتوان جدی‌ترین اکوسیستمی به حساب آورد که تاکنون وجود داشته است.

دانش بنیان بودن شرکت‌های استارتاپی سبب شده تا این اکوسیستم در ذات خود یک اکوسیستم نوآوری محسوب شود، به گونه‌ای که تقریباً می‌توان اکوسیستم استارتاپی را با اکوسیستم نوآوری مترادف در نظر گرفت. در دو سه سال اخیر روند ایجاد شرکت‌های نوپا رشد فزاینده‌ای داشته است و تعداد آن‌ها از ۲۵ شرکت در سال ۹۲ به بیش از ۳ هزار شرکت در سال ۹۶ رسیده است و هم اکنون حدود ۱۰ هزار شرکت استارتاپی یا نوپا وجود دارد که در مسیر فعالیت‌هایشان به شرکت‌های بزرگ تبدیل شده و یا قرار است بشوند. روند رو به رشد فعالیت‌های شرکت‌های دانش بنیان کمک فزاینده‌ای به رشد اکوسیستم نوآوری ایران نموده و برخی شرکت‌ها توانسته‌اند با رشد هفتگی ۱۰ درصد، رکورد شرکت‌های نوآور را در فضای کسب و کار کشور از آنِ خود کنند. هم اکنون ۵ شرکت نوپا در کشور وجود دارند که درآمد ۲ هزار میلیاردی دارند.

برخی از استارتاپ‌های مهم کشور با حمایت مراکزی تحت عنوان شتاب‌دهنده‌ها توانسته‌اند سهم عمده‌ی بازار را تصاحب کنند. شتاب‌دهنده‌ها در واقع مراکزی هستند که به صاحبان ایده کمک می‌کنند تا ایده‌هایشان را عملی کنند. حدود ۶۰ شتاب‌دهنده در استان‌های مختلف کشور فعالیت می‌کنند که با در نظر گرفتن فرآیندی برای کارشناسی ایده‌ها و پذیرش تیم‌ها، از آن‌ها حمایت می‌کنند. در ایران اصلی‌ترین نهاد دولتی که از اکوسیستم نوآوری حمایت می‌کند، معاونت علمی و فناوری نهاد ریاست جمهوری است که تاکنون قوانین زیادی را در جهت حمایت از اکوسیستم استارتاپی تصویب نموده است. شرکت‌های نوپا در ایران با به کارگیری ایده‌های جدید تلاش کرده‌اند تا سبک زندگی نوینی را برای ایرانیان رقم بزنند. سبک زندگی که از مشکلات ترافیک و آلودگی هوا و مشکلات این‌چنینی به دور باشد و مدیریت زمان را هم برای افراد به بهترین شکل بهینه‌سازی کند.  تأثیرگذاری شرکت‌های استارتاپی نوآور به حدی بوده که رقیب جدی برای اقتصاد نفتی دولتی محسوب می‌شود و ارگان‌های مختلف دولت نیز با مشاهده‌ی اثرگذاری اکوسیستم نوآوری استارتاپی سعی دارند رویکرد دانش بنیان را در فعالیت‌های خود به کارگیرند.

دیدگاه خود را بنویسید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بازگشت به بالا