بخش چهارم: استفاده از منابع خارجی

در ادامه معرفی مدل‌های ایجاد همکاری میان شرکت‌ها، در این قسمت «استفاده از منابع خارجی» را معرفی می‌کنیم. از میان مدل‌های معرفی‌شده در بخش اول این مقاله، روش‌های اخذ لیسانس، قرارداد تحقیق و توسعه به همراه سفارش به منابع خارجی در این گروه قرار می‌گیرد.

در مدل استفاده از منابع خارجی یکی از شرکت‌ها (شرکت ۱) منابع مالی و شرکت دیگر (شرکت ۲) سایر منابع موردنیاز برای اجرای فعالیت‌های همکاری را فراهم می‌کند. تعریف مشخصه‌های موردنیاز خروجی نهایی با شرکت ۱ است و به همین سبب این شرکت مالکیت نتایج و حق بهره‌برداری از آن‌ها را کسب می‌کند. منابع فیزیکی و فناوری استفاده‌شده در همکاری متعلق به شرکت ۲ است و این شرکت مالکیت خود بر منابعش را حفظ می‌کند. عملاً می‌توان گفت که شرکت ۱ نتایج یک فعالیت معین را که توسط شرکت ۲ تحقق‌یافته، می‌خرد. برای درک بهتر این حالت، شکل زیر را ملاحظه کنید:

روش‌ها و مدل‌های همکاری میان شرکت‌ها بخش چهارم: استفاده از منابع خارجی

استفاده از منابع خارجی به دو صورت مجزا صورت می‌گیرد:

  • دریافت لیسانس: که کسب لیسانس استفاده از یک فناوری یا دانش است.
  • قراردادها یا بودجه‌های تحقیقاتی: که یک شرکت هزینه‌های تحقیق و توسعه شرکت دیگر، یک دانشگاه یا یک مؤسسه تحقیقاتی را تأمین می‌کند.

نقش شرکت‌ها معمولاً در قراردادی تدوین می‌گردد که نتایج موردنیاز، مقدار منابع مالی فراهم‌شده و حقوق مالکیت نتایج را شرکت ۱ معین می‌کند.

از دیدگاه مدیریت فعالیت‌ها، دو حالت مختلف برای این مدل وجود دارد:

مدیریت مذاکره شده: در این حالت مدیریت فعالیت‌های همکاری با مذاکره طرفین تعیین می‌شود؛ اما شرکت ۱ بر مدیریت فعالیت‌های همکاری اثر می‌گذارد حتی درصورتی‌که شرکت ۲ اجرای همه فعالیت‌ها را بر عهده داشته باشد. این حالت را «سازمان تحقیقاتی قراردادی[۱]» می‌نامند که در صنعت داروسازی بسیار رایج است. شـرکت‌هـای دارویـی بـزرگ وظیفه انجام فعالیت‌های کلینیکی (پایش کلینیکی) را به این سازمان‌های تحقیقاتی قراردادی واگذار می‌کنند. این فعالیت‌ها بیشتر از جنس دانش مکتوب است و همین ویژگی سبب می‌شود که استفاده از مدل سفارش به منابع خارجی آسان‌تر باشد. شرکت دارویی مشخـصه‌هـایی را تعریف می‌کند که بر اساس آن‌ها فعالیت‌ها (حوزه فعالیت، تعداد بیماران، چگونگی انجام آزمون‌ها، زمان‌بندی و غیـره) بایـد انجام شود؛ سپس خود سازمان تحقیقاتی قراردادی بر این اساس، فعالیت‌ها را انجام می‌دهد.

روش‌ها و مدل‌های همکاری میان شرکت‌ها بخش چهارم: استفاده از منابع خارجی

مدیریت خودمختار: در این حالت مدیریت فعالیت‌ها کاملاً بر عهده شرکت ۲ است؛ به این معنی که شرکت ۱ بر اجرای فعالیت‌های همکاری اثر نمی‌گذارد. برای مثال، بعضی از شـرکت‌هـای ایتالیایی همچون آگیپ[۲]، ادیسون[۳] و پیرلی[۴] با همکاری دانشگاه پلی‌تکنیک میلان[۵] مخارج دانشجویان دکترا یا پروژه‌های تحقیقاتی تعریف‌شده را تأمین مـی‌کننـد. این شرکت‌ها، نوع تحقیقات و نتایجی که موردنظرشان است را تعیین، بر روی این تحقیقات سرمایه‌گذاری و درنهایت مالکیت نتایج حاصل‌شده به‌وسیله دانشجویان دکتری یا مؤسسات تحقیقاتی را تصاحب می‌کنند.

سفارش به منابع خارجی دارای اثر بسیار کمی روی منابع شرکت است؛ شرکت ۱ تنها منابع مالی را تخصیص می‌دهد زیرا از منابع خارجی (فناوری، دانش فنی یا نیروی انسانی شرکت ۲) استفاده می‌کند. شرکت ۱ تنها مالکیـت نتایج حاصل از همکاری را به دست می‌آورد و درگیری مستقیمی در فعالیت‌های آن ندارد و این فعالیت‌ها بیرون از سازمان انجام می‌شود. درنتیجه مدل استفاده از منابع خارجی ریسک فنی و زمانی کمی به دنبال دارد.

از سوی دیگر، سفارش به منابع خارجی دارای یک افق زمانی روشن است. قراردادهای تحقیقاتی یا تـأمین بودجـه پژوهش، معمولاً در بازه‌های زمانی کوتاه‌مدت تعریف می‌شوند و بعد از اتمام آن باید قـرارداد جدیـد دیگری بـرای ادامـه همکاری برقرار گردد.

سطح کنترل فعالیت‌ها برای شرکت ۱ در این مدل کم است زیرا مالکیت منابع استفاده‌شده متعلق به شرکت ۲ است، امـا کنتـرل نتـایج زیـاد اسـت زیـرا شرکت ۱ مالکیت و حقوق بهره‌برداری آن‌ها را کسب می‌کند.

هزینه‌ها و زمان راه‌اندازی معمولاً کم است و به نوع و میزان منابع تخصیص‌یافته مربوط می‌شود. ازآنجایی‌که تنها دو شریک در این مدل وجود دارد، هزینه‌های تعامل کم است. حتی زمانی که در شرکت ۱ تحلیل مـدون و عمیـقی به‌منظور مشخص کردن شریک مناسب برای سفارش انجام و قراردادی بین شرکا منعقد می‌شود، منابع استفاده‌شده محدود و درگیری کم شرکت ۱ در فعالیت‌ها سبب می‌شود که تحلیل نتایج همکاری نسبت به مدل‌های تملّک و سرمایه‌گذاری مشترک آسان‌تر و سریع‌تر باشد.

قابلیت اصلاح مشخصه‌های همکاری به علت نوع و میزان منابع فراهم‌شده و نبود درگیری مستقیم با فعالیت‌ها در طول انجام همکاری بسیار زیاد است. نسبت به مدل مدیریت خودمختار، در مدیریت مذاکره شده سطح کنترل فعالیت‌ها بیشتر است زیرا شرکت ۱ در تعریف چگونگی انجام چنین فعالیت‌هایی توسط شریکش درگیر است. در برخی موارد یک قرارداد رسمی می‌تواند چنین کنترلی را تقویت کند. این مورد اغلب درباره شرکت‌های دارویی و مراکز تحقیقات قراردادی صدق می‌کند که معمولاً انواع خاصی از آزمون‌های کلینیکی روی ترکیبات جدید به آن‌ها واگذار می‌شود.

منابع

R&D Strategy and Organization: Managing technical change in dynamic contexts,

[۱] Contract Research Organization (CRO)

[۲] Agip

[۳] Edison

[۴] Pirrelli

[۵] Politecnico di Milano