بخش سوم: سرمایه‌گذاری‌های مشترک

در ادامه معرفی مدل‌های همکاری میان شرکت‌ها، در این بخش به معرفی گروه سرمایه‌گذاری‌های مشترک می‌پردازیم. در میان روش‌هایی که در بخش اول این مقاله معرفی شد، مدل‌های شراکت جزئی، سرمایه‌گذاری مشترک، ادغام و کنسرسیوم در این گروه قرار می‌گیرند. انواع مدل‌های این گروه را در قالب شکل زیر می‌توان خلاصه کرد:

روش‌ها و مدل‌های همکاری میان شرکت‌ها بخش سوم: سرمایه‌گذاری‌های مشترک

شرکت ۱ و شرکت ۲، منابع (مالی، فیزیکی و یا فناوری) را برای ایجاد شرکت سـومی بـا مدیریت مشارکتی تخـصیص می‌دهند. مالکیت منابع مورداستفاده در فعالیت‌های همکاری، به بنگاه سوم ایجادشده تعلق دارد. معمولاً یک قرارداد رسمی سهم شـرکا در سرمایه اولیه، نحوه پرداخت سرمایه اولیه، شیوه مشارکت، مالکیت نتایج و حقوق بهره‌برداری را تعریف می‌کند. سرمایه‌گذاری مشترک ممکن است بیشتر از دو شریک داشته باشد. همان‌گونه که گفتیم، مدل‌های همکاری ادغام، مشارکت جزئی و کنسرسیوم نیز حالات خاصی از سرمایه‌گذاری مشترک به‌حساب می‌آیند به شکلی که:

  • ادغام: در آن دو شرکت مذکور، همه منابع (کل شرکت) خود را تخصیص می‌دهند تا یک شرکت جدید خلق کنند.
  • مشارکت جزئی: که در آن‌یک شرکت، سهم اقلیتی را در سازمان منبع فناوری تملک می‌کند تا نتایج فعالیت‌های فناورانه را بدون داشتن کنترل مدیریتی آن شرکت به دست آورد.
  • کنسرسیوم: در آن دو یا چند شرکت و مؤسسه، نیروهای خود را یکی می‌کنند تا به یک هدف فناورانه مشترک دست یابند.

اما از دیدگاه مدیریتی، سرمایه‌گذاری‌های مشترک را می‌توان به‌صورت زیر دسته‌بندی کرد:

مدیریت مشترک: در این مورد شرکت‌های همکار به‌صورت مشترک، فعالیت‌های همکاری را مدیریت می‌کننـد. ایـن حالـت معمول‌ترین شکل سرمایه‌گذاری مشترک است. سرمایه‌گذاری مشترک بین شرکت فیلیپس[۱] و دوپون[۲] برای توسـعه فراینـد جدیدی در تهیه دیسک‌های فشرده، مثالی از این مورد است. هر دو شرکت منابع انسانی و فناوری‌هایی را برای سرمایه‌گذاری مشترک فراهم ساختند و یک گروه مشترک ایجاد کردنـد کـه فرایند همکـاری را مـدیریت مـی‌کرد.

روش‌ها و مدل‌های همکاری میان شرکت‌ها بخش سوم: سرمایه‌گذاری‌های مشترک

همچنین مدل کنـسرسیوم نیز در این دسته می‌گنجد؛ برای مثال، کنسرسیومی به‌وسیله شرکت ایتالیایی راتی[۳] (از شرکت‌های پیشرو در فناوری ریسندگی ابریشم) و برخی مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های نساجی و پرورش‌دهندگان فرانسوی کرم ابریـشم، بـرای توسـعه یک سیستم نوآورانه‌ی رشد کرم‌های ابریشم آزمایشگاهی[۴] ایجاد شده است؛ این کنسرسیوم موجب شد که شرکت‌های درگیر در این همکاری هدف، حوزه، زمان و معیارهای مدیریتی را به‌صورت مشترک و هماهنگ تعریف کنند که به‌موجب آن استانداردسازی فرایندهای تولید با کیفیت بسیار بهتری صورت گرفت، دسترسی این شرکت به دانش سایر شرکت‌های همکار و نوآور تسهیل شد و از طرفی، توان رقابت سایر شرکت‌های رقیب با شرکت راتی بسیار کم شد و سهم بازار این شرکت افزایش چشمگیری یافت. برای همکاران شرکت راتی در این کنسرسیوم نیز، افق پایداری از سودآوری، تضمین خرید و همچنین امکان استفاده از دانش یکدیگر فراهم شد.

مدیریت انحصاری: در این مورد یکی از شرکت‌ها، فعالیت‌های همکاری را بـا قـراردادی رسـمی مـدیریت مـی‌کنـد. مدل «مشارکت جزئی» در این دسته قرار می‌گیرد زیرا یکی از شرکت‌ها، فعالیت‌ها را مدیریت می‌کند و سایرین مالکیت قسمتی (سهام اقلیت) از منابع استفاده‌شده در فعالیت‌های همکاری را دارا هستند و در مدیریت آن فعالیت‌ها شرکت نمی‌کنند اما از دستاوردهای همکاری سود می‌برند. مشارکت جزئی بیشتر در حوزه‌های زیست‌فناوری[۵] و فناوری نانو[۶] معمول است که شرکت‌های بزرگ سهم جزئی از شـرکت‌هـای کوچـک را تملک می‌کنند تا دانش و توانمندی‌های فناوری و نوآوری آن‌ها را اکتساب کنند اما در فعالیت‌های مدیریتی شرکت نمی‌کنند زیرا تملک کامل این شرکت‌های کوچک موجب کاهش چابکی[۷] آن‌ها می‌شود.

سرمایه‌گذاری مشترک اثر مهمی بر منابع یک شرکت دارد، هرچند که نسبت به تملک کامل، این تأثیر کمتر اسـت. سرمایه‌گذاری مشترک نیازمند تخصیص فناوری‌ها، دانش فنی، کارکنان و منابع مالی است (مانند تملک) امـا مقـدار نـسبی آن معمولاً کمتر است و طبیعتاً ریسک فعالیت‌ها به سبب تقسیم آن با شرکت‌های دیگر کاهش می‌یابد.

مسئله خلق و انتشار یک فرهنگ سازمانی مشترک، هماهنگ‌سازی ارزش‌ها و رفتارهای مختلف و سهیم بـودن در مجموعـه‌ای از اصول و ارزش‌ها، چالش‌های مهمی در مدل سرمایه‌گذاری مشترک هستند.

افق زمانی همکاری (مدت‌زمان انجام کار تا حصول نتیجه موردنظر)، با توجه به نوع و میزان منابع تخصیص‌یافته معمولاً بلندمدت است و سرمایه‌گذاری مشترک عموماً برای فعالیت‌هایی انجام می‌شود که چرخه عمر متوسط تا طولانی دارند.

زمان و هزینه راه‌اندازی فعالیت‌ها با توجه به نوع و میزان منابع تخصیص‌یافته و سطح رسمیت موردنیاز، اغلب زیاد است. در سرمایه‌گذاری مشترک فرایند تصمیم‌گیری پیچیدگی زیادی دارد زیرا معمولاً مشارکت مدیران ارشد شرکت‌های همکار موردنیاز است. سرمایه‌گذاری مشترک دارای درجه کمی از قابلیت اصلاح است به این معنی که برای تغییر نقش و مشارکت نسبی طرفین همکاری یا حذف آن‌ها، زمان و منابع زیادی باید صرف شود.

نسبت به سرمایه‌گذاری مشترک با مدیریت اختصاصی، سرمایه‌گذاری مـشترک با مدیریت مشترک زمان و هزینه راه‌اندازی بیشتری دارد زیرا باید معیارهایی برای مدیریت اشتراکی فعالیت‌ها تعریف شود. در سرمایه‌گذاری مشترک با مدیریت انحصاری، شرکتی که مسئولیت مدیریت فعالیت‌های همکاری را به عهده می‌گیرد، دارای کنترل بیشتری بر فعالیت‌ها است و صورت خودمختار در مورد نحوه استفاده از منابع تصمیم می‌گیرد؛ ازاین‌رو به‌طور مستقیم سمت‌وسوی موردنظر را برای فعالیت‌های همکاری در طی زمان تعیین و حفظ می‌کند.

منابع

R&D Strategy and Organization: Managing technical change in dynamic contexts,

[۱] Philips

[۲] Du Pont

[۳] Ratti

[۴] Eurochrysalide

[۵] Biotechnology

[۶] Nano Technology

[۷] Agility